Himoya huquqini ta’minlash. Aybsizlik prezumptsiyasi

Himoyalanish huquqining mazmuni

Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi va sudlanuvchiga o‘zini himoya qilish uchun barcha imkoniyatlar ta’minlanishi shart. Himoya huquqi jinoyat ishining dastlabki bosqichidan boshlab sud hujjati ijro etilguniga qadar amal qiladi.

Jinoyat-protsessual kodeksiga muvofiq, shaxs:

nimada gumon qilinayotgani yoki ayblanayotganini bilish;
advokat yordamidan foydalanish;
himoyachi bilan xoli va uchrashuvlar soni cheklanmagan holda ko‘rishish;
ko‘rsatuv berish yoki ko‘rsatuv berishdan bosh tortish;
dalillar taqdim etish;
iltimosnoma va rad qilish to‘g‘risida ariza berish;
surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sudning qarorlari ustidan shikoyat qilish;
ona tilidan va tarjimon xizmatidan foydalanish huquqiga ega.

Shaxs ushlangan yoki gumon qilinuvchi deb e’tirof etilgan paytdan boshlab advokat yordamidan foydalanishi mumkin.

Qonunda nazarda tutilgan hollarda yuridik yordam davlat hisobidan ko‘rsatiladi.

Sukut saqlash huquqi

Hech kim o‘ziga va yaqin qarindoshlariga qarshi guvohlik berishga majbur emas. Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchining sukut saqlashi uning aybdorligini tasdiqlovchi holat sifatida baholanmasligi kerak.

Shaxsga ko‘rsatuv berishdan oldin uning:

sukut saqlash;
advokat bilan maslahatlashish;
bergan ko‘rsatuvlaridan ish bo‘yicha dalil sifatida foydalanilishi mumkinligini bilish huquqi tushuntirilishi lozim.

Aybsizlik prezumptsiyasi

O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va Jinoyat-protsessual kodeksiga ko‘ra, shaxsning aybi qonunda belgilangan tartibda isbotlanib, sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlanmagunga qadar u aybsiz hisoblanadi.

Aybsizlik prezumptsiyasi quyidagilarni anglatadi:

shaxs o‘zining aybsizligini isbotlashi shart emas;
aybni isbotlash vakolatli davlat organlari zimmasida;
bartaraf etish imkoni bo‘lmagan barcha shubhalar gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi foydasiga hal qilinadi;
qonun qo‘llanilayotganda yuzaga kelgan shubhalar ham shaxs foydasiga talqin qilinadi;
shaxsning o‘z aybini tan olgani uni ayblash uchun yagona dalil bo‘la olmaydi.

Ayblov taxminlarga asoslanishi mumkin emas. Ayb ishonchli, maqbul va qonuniy yo‘l bilan olingan dalillar majmui bilan isbotlanishi shart.

Qonunga xilof olingan dalillar

Qiynoq, zo‘ravonlik, tahdid, aldash yoki inson huquqlarini cheklaydigan boshqa noqonuniy usullar bilan olingan ma’lumotlardan dalil sifatida foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Shaxsning qiynoq yoki boshqa noqonuniy muomala haqidagi murojaati qonunda belgilangan tartibda majburiy tekshirilishi kerak.

Ushlab turilgan shaxsning kafolatlari

Shaxsga ushlab turish vaqtida uning huquqlari va ushlab turilish asoslari tushunarli tilda ma’lum qilinishi shart. U advokatiga yoki yaqin qarindoshiga ushlangani va turgan joyi haqida xabar berish huquqiga ega.

Sud qarorisiz shaxsni 48 soatdan ortiq ushlab turish mumkin emas. Ushlab turish paytida shaxsga uning huquqlari va ushlab turilish asoslari tushuntirilishi shart.

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar