Nogironligi bo‘lgan shaxslar:

• odatdagi mehnat sharoitlariga ega tashkilotlarda;
• nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatidan foydalanuvchi ixtisoslashtirilgan korxona, tsex va uchastkalarda;
• qonunchilikda taqiqlanmagan yakka tartibdagi mehnat faoliyatida;
• o‘zini o‘zi band qilgan holda yoki boshqa qonuniy faoliyat turlarida mehnat qilish huquqiga ega.

Ishga qabul qilish, mehnat faoliyatini amalga oshirish, ish joyini saqlab qolish, lavozim bo‘yicha ko‘tarilish va xavfsiz mehnat sharoitlarini ta’minlashda nogironlik belgisi bo‘yicha kamsitish taqiqlanadi.

Nogironlik ishga qabul qilishni rad etish uchun asos bo‘ladimi?

Shaxsning nogironligi o‘z-o‘zidan uni ishga qabul qilishni rad etish uchun asos bo‘lmaydi.

Ish beruvchi nogironligi bo‘lgan shaxsni faqat:

• uning sog‘lig‘i holati mazkur ishni bajarishga monelik qilsa;
• tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining xulosasiga ko‘ra ushbu ish unga qarshi ko‘rsatma bo‘lsa;
• ishni bajarish uning yoki boshqa shaxslarning hayoti va sog‘lig‘iga xavf tug‘dirsa ishga qabul qilmasligi mumkin.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatidan ularning sog‘lig‘i holatiga ko‘ra qarshi ko‘rsatma bo‘lgan ishlarda foydalanish taqiqlanadi.

Ishga qabul qilish rad etilsa

Ishga qabul qilish rad etilgan shaxs ish beruvchidan rad etish sabablarini yozma ravishda tushuntirishni talab qilish huquqiga ega.

Ish beruvchi bunday talab olinganidan keyin 3 kun ichida ishga qabul qilishni rad etish sabablarining:

• ishga qabul qilish huquqiga ega mansabdor shaxs tomonidan imzolangan;
• huquqiy va faktik asoslari ko‘rsatilgan yozma asosini taqdim etishi shart.

Shaxs ishga qabul qilish qonunga xilof ravishda rad etilgan deb hisoblasa:

• vakolatli mehnat organiga;
• mehnat huquqlari bo‘yicha davlat inspektsiyasiga;
• sudga

murojaat qilishi mumkin.

Sudda ishga qabul qilishni rad etishning qonuniyligini isbotlash vazifasi ish beruvchining zimmasiga yuklatiladi. Shaxs suddan tegishli ishni taqdim etishni, moddiy zararni qoplashni va ma’naviy ziyon uchun kompensatsiya undirishni so‘rashi mumkin.

Zaxiraga qo‘yilgan ish o‘rinlariga ishga joylashish

Nogironligi bo‘lgan shaxslarga mahalliy mehnat organining yo‘llanmasi bo‘yicha zaxiraga qo‘yilgan ish o‘rinlariga ishga joylashish kafolatlanadi.

Ish beruvchi qonunchilikda belgilangan tartibda zaxiradagi ish o‘rniga yuborilgan nogironligi bo‘lgan shaxsni ishga qabul qilishi shart.

Bunday shaxsni asossiz ravishda ishga qabul qilmaslik ish beruvchi va u vakolat bergan shaxslarning qonunchilikda belgilangan javobgarligiga sabab bo‘ladi.

Qaysi tashkilotlarda ish o‘rinlari zaxiraga qo‘yiladi?

Ish o‘rinlarining eng kam soni xodimlarining ro‘yxatdagi o‘rtacha soni 20 nafardan ortiq bo‘lgan tashkilotlar uchun belgilanadi.

Xalq deputatlari tuman yoki shahar Kengashi qaroriga muvofiq zaxiraga qo‘yiladigan ish o‘rinlarining umumiy soni:

• tashkilot xodimlari ro‘yxatdagi o‘rtacha sonining 7 foizidan oshmasligi;
• shu jumladan nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun kamida 3 foizni tashkil etishi kerak.

Nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun zaxiraga qo‘yilgan ish o‘rinlari:

• mehnat sharoitlari bo‘yicha attestatsiyadan o‘tkazilgan;
• shaxsning sog‘lig‘i holatiga muvofiq;
• belgilangan tibbiy qarshi ko‘rsatmalarni hisobga olgan;
• mehnat vazifalarini moneliksiz bajarish imkonini beradigan bo‘lishi lozim.

Zaxiradagi ish o‘rniga mustaqil ravishda joylashish mumkinmi?

Zaxiraga qo‘yilgan ish o‘rniga:

• mahalliy mehnat organining yo‘llanmasi asosida;
• yoki shaxsning mustaqil murojaati asosida ishga joylashish mumkin.

Nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamoat birlashmalari ham ularni mahalliy mehnat organlariga yuborish orqali ishga joylashtirishga ko‘maklashishi mumkin.

Dastlabki sinov belgilanadimi?

Nogironligi bo‘lganlikning o‘zi barcha hollarda dastlabki sinov belgilashni taqiqlamaydi.

Biroq nogironligi bo‘lgan shaxs aholining ijtimoiy ehtiyojmand toifasi sifatida zaxiraga qo‘yilgan ish o‘rniga ishga joylashtirish uchun yuborilgan bo‘lsa, unga dastlabki sinov belgilanmaydi.

Shuningdek, jamoa kelishuvi, jamoa shartnomasi yoki ish beruvchining ichki hujjatlarida boshqa imtiyozli holatlar ham belgilanishi mumkin.

Ishga qabul qilishdan oldin tibbiy ko‘rik

Nogironligi bo‘lgan shaxs dastlabki majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tganidan keyingina ishga qabul qilinadi.

Ishga qabul qilinganidan keyin u har yili majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilishi kerak.

Dastlabki va davriy majburiy tibbiy ko‘riklar:

• ish vaqtida;
• ish joyi va o‘rtacha ish haqi saqlangan holda;
• ish beruvchining mablag‘lari hisobidan o‘tkaziladi.

Tibbiy ko‘rik bilan bog‘liq xarajatlarni xodimdan undirishga yo‘l qo‘yilmaydi.

Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalari

Tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasining quyidagilar haqidagi tavsiyalari ish beruvchi uchun majburiy hisoblanadi:

• to‘liqsiz ish vaqti rejimi;
• kunlik yoki haftalik ish vaqti davomiyligi;
• mehnat yuklamasini kamaytirish;
• ish joyini moslashtirish;
• maxsus jihozlardan foydalanish;
• mehnatning boshqa shart-sharoitlari.

Ish beruvchi mehnat sharoitlarini nogironligi bo‘lgan shaxsni reabilitatsiya qilishning yakka tartibdagi dasturi va tibbiy tavsiyalarga muvofiq tashkil etishi kerak.

Ish vaqti va mehnatga haq to‘lash

I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar uchun ish vaqtining davomiyligi haftasiga 36 soatdan oshmasligi kerak.

Kunlik ishning davomiyligi tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalariga muvofiq belgilanadi, lekin:

• olti kunlik ish haftasida — 6 soatdan;
• besh kunlik ish haftasida — 7 soat 30 daqiqadan oshmasligi lozim.

Qisqartirilgan ish vaqtida mehnatga haq to‘lash tegishli lavozim bo‘yicha to‘liq ish vaqtida ishlaydigan xodimlar miqdorida amalga oshiriladi, ya’ni ish haqi qisqartirilmaydi.

Ish beruvchining asosiy majburiyatlari

Ish beruvchi:

• nogironlik belgisi bo‘yicha kamsitishga yo‘l qo‘ymasligi;
• zaxiradagi ish o‘rniga belgilangan tartibda yuborilgan shaxsni ishga qabul qilishi;
• tibbiy qarshi ko‘rsatma mavjud bo‘lgan ishga jalb qilmasligi;
• tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi tavsiyalarini bajarishi;
• zarur hollarda ish joyini moslashtirishi;
• majburiy tibbiy ko‘riklarni o‘z mablag‘i hisobidan tashkil etishi;
• I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar uchun qisqartirilgan ish vaqtini belgilashi shart.