Sud ekspertizasi

Sud ekspertizasi tushunchasi

Sud ekspertizasi — fuqarolik, iqtisodiy, jinoyat va ma’muriy sud ishlarini yuritishda ish uchun ahamiyatli holatlarni maxsus bilimlar yordamida aniqlashga qaratilgan protsessual harakat.

Ekspert fan, texnika, san’at yoki hunar sohasidagi maxsus bilimlar asosida tekshirish o‘tkazib, natijasi bo‘yicha yozma xulosa beradi.

Ekspertizani tayinlash asoslari

Sud ekspertizasi:

tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi mansabdor shaxs;
surishtiruvchi;
tergovchi;
prokuror;
sudьyaning qarori;
sudning ajrimi asosida tayinlanadi.

Ekspertizani tayinlagan organ ekspertga tekshirish ob’ektlari, ish materiallari va zarur namunalarni taqdim etadi.

Muhim: Fuqaroning ekspert muassasasiga shaxsan murojaat qilishi har doim ham protsessual ma’nodagi sud ekspertizasi hisoblanmaydi. Sud ekspertizasi vakolatli organning qarori yoki sud ajrimi asosida o‘tkaziladi.

Ekspertning mustaqilligi

Sud eksperti ekspertizani tayinlagan organ, ishdagi taraflar va natijadan manfaatdor boshqa shaxslardan mustaqil hisoblanadi.

Ekspertga muayyan taraf foydasiga xulosa olish maqsadida ta’sir ko‘rsatish taqiqlanadi. Ekspert tekshirish natijalari va o‘zining maxsus bilimlariga asoslangan holda mustaqil xulosa beradi.

Tekshirish ob’ektlari

Quyidagilar ekspertiza ob’ekti bo‘lishi mumkin:

ashyoviy dalillar;
tekshirish uchun olingan namunalar;
hujjatlar va boshqa moddiy ob’ektlar;
murda va uning qismlari;
ish materiallari;
tirik odam.

Ob’ekt ekspertiza uchun zarur darajada shikastlanishi yoki ishlatilishi mumkin. Qoida tariqasida, buning uchun ekspertizani tayinlagan organning yozma ruxsati olinadi.

Ekspertning asosiy huquqlari

Ekspert:

ekspertiza predmetiga oid ish materiallari bilan tanishish;
qo‘shimcha materiallar va ob’ektlarni so‘rash;
ruxsat bilan tergov harakatlarida ishtirok etish;
sudda dalillarni tekshirishda qatnashish;
tekshirilayotgan shaxslarga sud yoki vakolatli organ ruxsati bilan savol berish;
xulosada ish uchun ahamiyatli boshqa holatlarni ham ko‘rsatish;
tarjimon xizmatidan foydalanish;
huquqlarini buzuvchi qaror va harakatlar ustidan shikoyat qilish huquqiga ega.

Ekspertning majburiyatlari va taqiqlar

Ekspert ob’ektlarni har tomonlama tekshirishi, asosli va xolis xulosa berishi, chaqiruv bo‘yicha kelishi, xulosasini tushuntirishi hamda ma’lumotlarni oshkor qilmasligi shart.

Ekspert:

ish natijasidan manfaatdor shaxslar bilan protsessdan tashqari aloqa qilishga;
ekspertiza uchun materiallarni mustaqil to‘plashga;
natijalarni ekspertizani tayinlagan organdan boshqa shaxslarga etkazishga haqli emas.

Qo‘shimcha va qayta ekspertiza

Qo‘shimcha ekspertiza dastlabki xulosadagi bo‘shliqlarni to‘ldirish yoki tushunarsiz joylarni aniqlash uchun tayinlanadi. Uni avvalgi yoki boshqa ekspert o‘tkazishi mumkin.

Qayta ekspertiza xulosa asoslantirilmagan, uning to‘g‘riligiga shubha tug‘ilgan yoki protsessual qoidalar jiddiy buzilgan hollarda tayinlanadi. Uni boshqa ekspert yoki ekspertlar komissiyasi o‘tkazadi.

Tartib «Sud ekspertizasi to‘g‘risida»gi Qonun bilan belgilanadi.

Muhim: Mazkur Qonun 2026-yil 13 dekabrdan kuchini yo‘qotadi va shu sanadan «Sud-ekspertlik faoliyati to‘g‘risida»gi yangi Qonun kuchga kiradi.