Суд экспертизаси

Суд экспертизаси тушунчаси

Суд экспертизаси — фуқаролик, иқтисодий, жиноят ва маъмурий суд ишларини юритишда иш учун аҳамиятли ҳолатларни махсус билимлар ёрдамида аниқлашга қаратилган процессуал ҳаракат.

Эксперт фан, техника, санъат ёки ҳунар соҳасидаги махсус билимлар асосида текшириш ўтказиб, натижаси бўйича ёзма хулоса беради.

Экспертизани тайинлаш асослари

Суд экспертизаси:

терговга қадар текширувни амалга оширувчи мансабдор шахс;
суриштирувчи;
терговчи;
прокурор;
судьянинг қарори;
суднинг ажрими асосида тайинланади.

Экспертизани тайинлаган орган экспертга текшириш объектлари, иш материаллари ва зарур намуналарни тақдим этади.

Муҳим: Фуқаронинг эксперт муассасасига шахсан мурожаат қилиши ҳар доим ҳам процессуал маънодаги суд экспертизаси ҳисобланмайди. Суд экспертизаси ваколатли органнинг қарори ёки суд ажрими асосида ўтказилади.

Экспертнинг мустақиллиги

Суд эксперти экспертизани тайинлаган орган, ишдаги тарафлар ва натижадан манфаатдор бошқа шахслардан мустақил ҳисобланади.

Экспертга муайян тараф фойдасига хулоса олиш мақсадида таъсир кўрсатиш тақиқланади. Эксперт текшириш натижалари ва ўзининг махсус билимларига асосланган ҳолда мустақил хулоса беради.

Текшириш объектлари

Қуйидагилар экспертиза объекти бўлиши мумкин:

ашёвий далиллар;
текшириш учун олинган намуналар;
ҳужжатлар ва бошқа моддий объектлар;
мурда ва унинг қисмлари;
иш материаллари;
тирик одам.

Объект экспертиза учун зарур даражада шикастланиши ёки ишлатилиши мумкин. Қоида тариқасида, бунинг учун экспертизани тайинлаган органнинг ёзма рухсати олинади.

Экспертнинг асосий ҳуқуқлари

Эксперт:

экспертиза предметига оид иш материаллари билан танишиш;
қўшимча материаллар ва объектларни сўраш;
рухсат билан тергов ҳаракатларида иштирок этиш;
судда далилларни текширишда қатнашиш;
текширилаётган шахсларга суд ёки ваколатли орган рухсати билан савол бериш;
хулосада иш учун аҳамиятли бошқа ҳолатларни ҳам кўрсатиш;
таржимон хизматидан фойдаланиш;
ҳуқуқларини бузувчи қарор ва ҳаракатлар устидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Экспертнинг мажбуриятлари ва тақиқлар

Эксперт объектларни ҳар томонлама текшириши, асосли ва холис хулоса бериши, чақирув бўйича келиши, хулосасини тушунтириши ҳамда маълумотларни ошкор қилмаслиги шарт.

Эксперт:

иш натижасидан манфаатдор шахслар билан процессдан ташқари алоқа қилишга;
экспертиза учун материалларни мустақил тўплашга;
натижаларни экспертизани тайинлаган органдан бошқа шахсларга етказишга ҳақли эмас.

Қўшимча ва қайта экспертиза

Қўшимча экспертиза дастлабки хулосадаги бўшлиқларни тўлдириш ёки тушунарсиз жойларни аниқлаш учун тайинланади. Уни аввалги ёки бошқа эксперт ўтказиши мумкин.

Қайта экспертиза хулоса асослантирилмаган, унинг тўғрилигига шубҳа туғилган ёки процессуал қоидалар жиддий бузилган ҳолларда тайинланади. Уни бошқа эксперт ёки экспертлар комиссияси ўтказади.

Тартиб «Суд экспертизаси тўғрисида»ги Қонун билан белгиланади.

Муҳим: Мазкур Қонун 2026 йил 13 декабрдан кучини йўқотади ва шу санадан «Суд-экспертлик фаолияти тўғрисида»ги янги Қонун кучга киради.