Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sud xarajatlari

Sud xarajatlarining tarkibi

Iqtisodiy ishlar bo‘yicha sud xarajatlari:

davlat boji;
ishni ko‘rish bilan bog‘liq sud chiqimlari dan iborat.

Davlat boji sudga da’vo arizasi, ariza yoki shikoyat bilan murojaat qilishda qonunda belgilangan hollar va miqdorlarda to‘lanadi.

Davlat bojining asosiy stavkalari

Iqtisodiy sudlarga murojaat qilishda:

mulkiy xususiyatga ega da’vo arizasidan — da’vo bahosining 2 foizi, lekin kamida 1 BHM;
nomulkiy xususiyatga ega da’vo arizasidan — 10 BHM;
to‘lovga qobiliyatsizlik to‘g‘risida ish qo‘zg‘atish haqidagi arizadan — 3 BHM;
xo‘jalik shartnomasini tuzish, o‘zgartirish yoki bekor qilish bilan bog‘liq nizodan — 10 BHM;
apellyatsiya, kassatsiya va taftish shikoyatidan — birinchi instantsiya uchun belgilangan stavkaning 50 foizi;
chet davlat sudi yoki arbitraj qarorini tan olish va ijroga qaratish haqidagi arizadan — 2 BHM miqdorida davlat boji to‘lanadi.

Kichik tadbirkorlik sub’ektlari tadbirkorlik faoliyati doirasida iqtisodiy sudga murojaat qilganda qonunda belgilangan tegishli stavkalarning 50 foizini to‘laydi.

Sud buyrug‘ini berish to‘g‘risidagi ariza bo‘yicha davlat boji xuddi shu talab da’vo tartibida berilganda hisoblanadigan stavkaning 50 foizini tashkil etadi.

Muhim: Bir vaqtning o‘zida mulkiy va nomulkiy talablar bildirilsa, har bir talab bo‘yicha davlat boji alohida hisoblanadi.

Sud chiqimlari

Sud chiqimlariga quyidagilar kiradi:

sud xabarnomalari va hujjatlarini yuborish bilan bog‘liq pochta xarajatlari;
sud tayinlagan ekspertiza xarajatlari;
guvohni chaqirish xarajatlari;
mutaxassis va tarjimonga to‘lanadigan mablag‘lar;
dalillarni joyida ko‘zdan kechirish xarajatlari;
videokonferentsaloqa orqali sud majlisini o‘tkazish xarajatlari;
ishni ko‘rish bilan bog‘liq boshqa zarur xarajatlar.

Pochta xarajatlari sud tomonidan belgilanadi, ammo uning miqdori BHMning o‘ndan bir qismidan oshmasligi kerak.

Ekspert, mutaxassis, guvoh yoki tarjimonni jalb qilishni so‘ragan shaxs tegishli summani, odatda, sudning depozit hisobvarag‘iga oldindan o‘tkazadi. Ikkala tarafning iltimosnomasi bo‘lsa, summa teng ulushlarda to‘lanadi.

Mazkur shaxslarga to‘lanadigan mablag‘larni hisoblash tartibi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 28-oktabrdagi 570-son qarori bilan belgilangan.

Davlat bojini kechiktirib to‘lash

Pul mablag‘lari mavjud emasligi xizmat ko‘rsatuvchi bank tomonidan tasdiqlansa, tadbirkorlik bilan shug‘ullanuvchi yuridik yoki jismoniy shaxsga sud ajrimi asosida davlat bojini kechiktirib to‘lashga ruxsat berilishi mumkin.

Bank tasdig‘idagi sana sudga murojaat qilingan kundan ko‘pi bilan 3 kun oldingi bo‘lishi kerak.

Davlat bojidan ozod qilingan shaxslar ro‘yxati qonun bilan belgilanadi. Sud qonunda nazarda tutilmagan asos bo‘yicha shaxsni o‘z xohishi bilan bojdan ozod qila olmaydi.

Xarajatlarni taqsimlash

Sud xarajatlari qanoatlantirilgan da’vo talablari miqdoriga mutanosib taqsimlanadi.

Hal qiluv qarori qaysi taraf foydasiga qabul qilingan bo‘lsa, uning ish bo‘yicha qilgan sud xarajatlari, odatda, ikkinchi tarafdan undiriladi.

Agar ish taraflardan birining majburiy sudgacha tartibni buzishi tufayli kelib chiqqan bo‘lsa, sud ish natijasidan qat’i nazar xarajatlarni shu shaxs zimmasiga yuklashi mumkin.

Da’vogar sudga murojaat qilganidan keyin javobgar talablarni ixtiyoriy bajarsa, sud xarajatlari javobgar zimmasiga yuklatiladi.

Davlat bojining stavkalari va uni qaytarish shartlari «Davlat boji to‘g‘risida»gi Qonun, sud chiqimlari esa O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi bilan tartibga solinadi.