Иқтисодий ишлар бўйича суд харажатлари

Суд харажатларининг таркиби

Иқтисодий ишлар бўйича суд харажатлари:

давлат божи;
ишни кўриш билан боғлиқ суд чиқимлари дан иборат.

Давлат божи судга даъво аризаси, ариза ёки шикоят билан мурожаат қилишда қонунда белгиланган ҳоллар ва миқдорларда тўланади.

Давлат божининг асосий ставкалари

Иқтисодий судларга мурожаат қилишда:

мулкий хусусиятга эга даъво аризасидан — даъво баҳосининг 2 фоизи, лекин камида 1 БҲМ;
номулкий хусусиятга эга даъво аризасидан — 10 БҲМ;
тўловга қобилиятсизлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги аризадан — 3 БҲМ;
хўжалик шартномасини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш билан боғлиқ низодан — 10 БҲМ;
апелляция, кассация ва тафтиш шикоятидан — биринчи инстанция учун белгиланган ставканинг 50 фоизи;
чет давлат суди ёки арбитраж қарорини тан олиш ва ижрога қаратиш ҳақидаги аризадан — 2 БҲМ миқдорида давлат божи тўланади.

Кичик тадбиркорлик субъектлари тадбиркорлик фаолияти доирасида иқтисодий судга мурожаат қилганда қонунда белгиланган тегишли ставкаларнинг 50 фоизини тўлайди.

Суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза бўйича давлат божи худди шу талаб даъво тартибида берилганда ҳисобланадиган ставканинг 50 фоизини ташкил этади.

Муҳим: Бир вақтнинг ўзида мулкий ва номулкий талаблар билдирилса, ҳар бир талаб бўйича давлат божи алоҳида ҳисобланади.

Суд чиқимлари

Суд чиқимларига қуйидагилар киради:

суд хабарномалари ва ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатлари;
суд тайинлаган экспертиза харажатлари;
гувоҳни чақириш харажатлари;
мутахассис ва таржимонга тўланадиган маблағлар;
далилларни жойида кўздан кечириш харажатлари;
видеоконференцалоқа орқали суд мажлисини ўтказиш харажатлари;
ишни кўриш билан боғлиқ бошқа зарур харажатлар.

Почта харажатлари суд томонидан белгиланади, аммо унинг миқдори БҲМнинг ўндан бир қисмидан ошмаслиги керак.

Эксперт, мутахассис, гувоҳ ёки таржимонни жалб қилишни сўраган шахс тегишли суммани, одатда, суднинг депозит ҳисобварағига олдиндан ўтказади. Иккала тарафнинг илтимосномаси бўлса, сумма тенг улушларда тўланади.

Мазкур шахсларга тўланадиган маблағларни ҳисоблаш тартиби Вазирлар Маҳкамасининг 2023 йил 28 октябрдаги 570-сон қарори билан белгиланган.

Давлат божини кечиктириб тўлаш

Пул маблағлари мавжуд эмаслиги хизмат кўрсатувчи банк томонидан тасдиқланса, тадбиркорлик билан шуғулланувчи юридик ёки жисмоний шахсга суд ажрими асосида давлат божини кечиктириб тўлашга рухсат берилиши мумкин.

Банк тасдиғидаги сана судга мурожаат қилинган кундан кўпи билан 3 кун олдинги бўлиши керак.

Давлат божидан озод қилинган шахслар рўйхати қонун билан белгиланади. Суд қонунда назарда тутилмаган асос бўйича шахсни ўз хоҳиши билан бождан озод қила олмайди.

Харажатларни тақсимлаш

Суд харажатлари қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб тақсимланади.

Ҳал қилув қарори қайси тараф фойдасига қабул қилинган бўлса, унинг иш бўйича қилган суд харажатлари, одатда, иккинчи тарафдан ундирилади.

Агар иш тарафлардан бирининг мажбурий судгача тартибни бузиши туфайли келиб чиққан бўлса, суд иш натижасидан қатъи назар харажатларни шу шахс зиммасига юклаши мумкин.

Даъвогар судга мурожаат қилганидан кейин жавобгар талабларни ихтиёрий бажарса, суд харажатлари жавобгар зиммасига юклатилади.

Давлат божининг ставкалари ва уни қайтариш шартлари «Давлат божи тўғрисида»ги Қонун, суд чиқимлари эса Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси билан тартибга солинади.