Фуқаролик судларига мурожаат қилиш

Қандай ишлар фуқаролик судида кўрилади?

Фуқаролик ишлари бўйича судлар, қоида тариқасида, тарафлардан камида биттаси фуқаро бўлган қуйидаги муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни кўради:

фуқаролик ва мулкий муносабатлар;
оила ва алимент муносабатлари;
меҳнатга оид низолар;
уй-жой ва ер муносабатлари;
истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш;
мерос ва шахсий номулкий ҳуқуқларга оид ишлар.

Низо маъмурий, иқтисодий, жиноят ёки бошқа суд ваколатига кирса, у фуқаролик ишлари бўйича судда кўрилмайди.

Судга мурожаат қилиш шакллари

Судга мурожаат ишнинг хусусиятига қараб қуйидаги шаклларда амалга оширилади:

низоли фуқаролик муносабатлари бўйича — даъво аризаси;
буйруқ тартибидаги ва алоҳида тартибдаги ишлар бўйича — ариза;
суд ҳужжатини қайта кўриб чиқиш учун — апелляция, кассация ёки тафтиш шикояти;
процессуал масалалар бўйича — илтимоснома.

Ариза ёзма шаклда ёки суднинг ахборот тизими орқали электрон ҳужжат тарзида берилиши мумкин.

Суд буйруғи тартиби

Суд буйруғи низосиз ва ҳужжатлар билан тасдиқланган талаблар бўйича берилади. Жумладан:

нотариал тасдиқланган битимга асосланган талаблар;
ёзма битимга асосланган ва қарздор тан олган қарз;
оталикни белгилаш ёки учинчи шахсни жалб қилиш талаб этилмайдиган алимент;
ҳисобланган, аммо тўланмаган иш ҳақи;
коммунал ёки алоқа хизматлари бўйича ҳужжатлар билан тасдиқланган қарздорлик.

Муҳим: Агар тарафлар ўртасида ҳуқуқ тўғрисида низо мавжуд бўлса, талаб суд буйруғи тартибида эмас, даъво тартибида кўрилади.

Алоҳида тартибда кўриладиган ишлар

Алоҳида тартибда, жумладан:

юридик аҳамиятга эга фактларни аниқлаш;
фарзандликка олиш;
фуқарони бедарак йўқолган деб топиш ёки вафот этган деб эълон қилиш;
фуқаронинг муомала лаёқатини чеклаш ёки уни муомалага лаёқатсиз деб топиш;
вояга етмаган шахсни тўлиқ муомалага лаёқатли деб эълон қилиш;
шахсни қонунда белгиланган ҳолларда тиббий муассасага ғайриихтиёрий жойлаштириш;
мол-мулкни эгасиз деб топиш;
йўқолган суд ишини юритишни тиклаш тўғрисидаги ишлар кўрилади.

Қайси судга мурожаат қилинади?

Умумий қоидага кўра, даъво жавобгарнинг яшаш жойи, юридик шахсга нисбатан эса унинг жойлашган еридаги судга берилади. Айрим тоифадаги ишлар учун аризачининг танлови бўйича ёки мутлақ судловга тегишлилик қоидалари белгиланган.

Аризага талабни тасдиқловчи ҳужжатлар, давлат божи ва почта харажатлари тўланганлигини тасдиқловчи маълумотлар, вакил иштирок этса, унинг ваколати ҳақидаги ҳужжат илова қилинади.

Тартиб Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодекси билан белгиланган.