Маъмурий суд ишларини юритишда дастлабки ҳимоя чоралари

Дастлабки ҳимоя чораларини қўллаш асослари

Суд ишда иштирок этувчи шахснинг аризасига кўра ёки ўз ташаббуси билан дастлабки ҳимоя чораларини кўриши мумкин, агар:

суд ҳужжати қабул қилингунига қадар аризачи ёки бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари бузилиши хавфи аниқ бўлса;
бундай чоралар кўрилмаса, ҳуқуқларни ҳимоя қилиш кейинчалик имконсиз ёки қийин бўлиб қолиши мумкин бўлса.

Маъмурий орган, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи ёки мансабдор шахснинг қонунга хилоф ҳужжати натижасида етказилган зарарни ундириш талаби билдирилганда, аризачининг илтимосига кўра суд дастлабки ҳимоя чорасини қўллаши шарт.

Муҳим: Низолашилаётган қарор ёки ҳужжат устидан судга шикоят қилиш унинг ижросини ўз-ўзидан тўхтатмайди. Ижрони тўхтатиш зарур бўлса, бу ҳақда алоҳида ва асослантирилган илтимоснома бериш керак.

Дастлабки ҳимоя чораларининг турлари

Суд қуйидаги чораларни қўллаши мумкин:

жавобгарга муайян ҳаракатларни амалга оширишни тақиқлаш;
бошқа шахсларга низо предметига оид ҳаракатларни амалга оширишни тақиқлаш;
мол-мулкни реализация қилишни тўхтатиб туриш;
маъмурий орган ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи низолашилаётган ҳужжатининг ижросини тўлиқ ёки қисман тўхтатиш;
жавобгарнинг мол-мулки ёки пул маблағларини хатлаш.

Суд бир вақтнинг ўзида бир нечта чорани қўллаши мумкин. Қўлланиладиган чоралар арз қилинган талабга мутаносиб бўлиши керак.

Ариза бериш ва уни кўриб чиқиш

Дастлабки ҳимоя чорасини кўриш тўғрисидаги ариза асосий ариза ёки шикоят билан бирга ёхуд иш юритиш давомида берилади. Илтимоснома асосий ариза матнининг ўзида ҳам баён қилиниши мумкин.

Аризада суд ва тарафлар ҳақидаги маълумотлар, талаб предмети, чорани қўллаш заруратининг асослари, сўралаётган чора тури ҳамда илова қилинган ҳужжатлар кўрсатилади.

Асосий мурожаат билан бирга берилган илтимоснома ишни қўзғатиш масаласи билан бир вақтда, тарафларни хабардор қилмасдан кўрилади. Суд мажлисида берилган илтимоснома шу мажлисда, иш юритиш давомида алоҳида берилган ариза эса келиб тушганидан кейинги кундан кечиктирмай кўриб чиқилади.

Ажримнинг ижроси ва чораларни бекор қилиш

Суднинг дастлабки ҳимоя чораси ҳақидаги ажрими дарҳол ижро этилади. Ажримни бажармаган шахсга суд жаримаси солиниши мумкин.

Ажрим устидан шикоят қилиниши ёки протест келтирилиши мумкин, лекин бу унинг ижросини тўхтатмайди.

Чора ишда иштирок этувчи шахснинг илтимосига кўра бошқа чора билан алмаштирилиши ёки бекор қилиниши мумкин. Ариза қаноатлантирилса, чора суд ҳужжати амалда ижро этилгунига қадар сақланади. Талаб рад этилса, ариза кўрмасдан қолдирилса ёки иш юритиш тугатилса, чора тегишли суд ҳужжати қонуний кучга киргунига қадар амал қилади, агар суд уни олдинроқ бекор қилмаса.

Тартиб Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекси билан белгиланган.