Халқаро тижорат арбитражи

Қандай низолар арбитражга берилиши мумкин?

Тарафларнинг келишувига кўра, тижорат хусусиятига эга бўлган шартномавий ва шартномадан ташқари муносабатлардан келиб чиқадиган низолар халқаро тижорат арбитражига берилиши мумкин.

Арбитраж халқаро деб ҳисобланади, агар:

тарафларнинг тижорат корхоналари турли давлатларда жойлашган бўлса;
арбитраж жойи, мажбуриятларнинг асосий қисми бажариладиган жой ёки низо билан энг узвий боғлиқ жой тараф корхонаси жойлашган давлатдан ташқарида бўлса;
тарафлар низо предмети биттадан ортиқ мамлакат билан боғлиқлигини келишиб олган бўлса.

Қонун билан арбитражга бериш тақиқланган низолар арбитражда кўриб чиқилмайди.

Арбитраж келишуви

Низони арбитражга бериш учун тарафлар ўртасида арбитраж келишуви бўлиши шарт. У шартномадаги алоҳида арбитраж шарти ёки мустақил келишув шаклида тузилиши мумкин.

Арбитраж келишуви ёзма шаклда бўлиши керак. Электрон почта ва келгусида фойдаланиш мумкин бўлган бошқа электрон хабарлар ҳам ёзма шакл талабига жавоб бериши мумкин.

Муҳим: Шартномада ҳақиқий арбитраж шарти ёки алоҳида арбитраж келишуви бўлмаса, тарафлардан бири иккинчи тарафни бир томонлама равишда халқаро тижорат арбитражига мажбуран жалб қила олмайди.

Арбитраж муҳокамаси

Тарафлар:

арбитраж жойини;
арбитрлар сони ва уларни тайинлаш тартибини;
муҳокама тилини;
қўлланиладиган процессуал қоидаларни келишиб олиши мумкин.

Арбитрлар сони келишилмаган бўлса, қонунга мувофиқ уч нафар арбитр тайинланади. Агар тарафлар бошқача келишмаган бўлса, муҳокама низони арбитражга топшириш ҳақидаги илтимос жавобгар томонидан олинган кунда бошланади.

Арбитраж суди ёки ваколатли давлат суди низо предметини сақлаб қолиш учун таъминлаш чораларини қўллаши мумкин. Давлат судидан таъминлаш чорасини сўраш арбитраж келишувидан воз кечиш ҳисобланмайди.

Агар тарафлар бошқача келишмаган бўлса, арбитраж муҳокамаси ва унга оид ҳужжатлар махфий хусусиятга эга бўлади.

Арбитраж қарори

Арбитражнинг ҳал қилув қарори ёзма шаклда қабул қилинади ва арбитрлар томонидан имзоланади. Унинг устидан оддий апелляция тартибида шикоят қилинмайди. Қарор фақат қонунда белгиланган чекланган асослар бўйича бекор қилиниши ёки уни тан олиш ва ижро этиш рад қилиниши мумкин.

Арбитраж қарори қайси мамлакатда қабул қилинганидан қатъи назар, белгиланган шартлар асосида мажбурий деб тан олинади ва суд орқали ижрога қаратилади.

Тартиб «Халқаро тижорат арбитражи тўғрисида»ги Қонун билан белгиланган.